وضعیت فعالیت کاربران پس از اتصال اینترنت هنوز به سطح قبل از قطعی نرسیده است
با وجود آن که مقامات دولت اعلام کردهاند اینترنت در ایران مجدداً به حالت وصل درآمده، آمارهای ارائهشده از سوی شبکههای اجتماعی نشان میدهد که اوضاع به گونهای دیگر است. بررسیها نشان میدهد که حجم تولید محتوا در این شبکهها به میزان یک پنجم روزهای قبل از قطعی اینترنت در دیماه رسیدهاست.
تحلیلها از مهاجرت اجباری کاربران خبر میدهند که در این مدت، بخش قابل توجهی از فعالیت کسبوکارها از اینستاگرام و تلگرام به سمت روبیکا و بله منتقل شده است. هرچند اینترنت تنها به شبکههای اجتماعی محدود نمیشود، اما بررسی میزان فعالیت در اینستاگرام، تلگرام و ایکس میتواند تصویری واضح از وضعیت کنونی ارائه دهد. این سه شبکه اجتماعی پرطرفدار ایرانیها همگی فیلتر هستند و برای استفاده از آنها نیاز به VPN وجود دارد.
آکادمی رصد، تحلیل و استراتژی شبکههای اجتماعی «دیتوم»، اطلاعاتی از حجم انتشار محتوا در این پلتفرمها را در اختیار ما قرار داده است که نشان میدهد میزان فعالیت کاربران حتی به عددهای بهمن ماه نیز نمیرسد. در اوایل دیماه، پیش از شروع موج اول قطعیها در سال 1404، اینستاگرام به طور میانگین روزانه 528 هزار پست فارسی ثبت میکرد و تلگرام نیز یک میلیون و 880 محتوا در روز منتشر میکرد. حتی پس از خاموشی بیسابقه دیماه، در بهمنماه که اینترنت موقتاً وصل شد، آمارها به 364 هزار پست در اینستاگرام و یک و نیم میلیون در تلگرام رسید.
با توجه به تحلیلهای انجامشده، رشد چشمگیر انتشار محتوا در ایکس، تلگرام و اینستاگرام پس از وصل شدن اینترنت در بهمنماه چندان مشابه وضعیت کنونی نیست. از 7 دی، همزمان با آغاز اعتراضات اقتصادی و افزایش فشار بر اینترنت، حجم انتشار محتوا به زبان فارسی در ایکس به طرز چشمگیری افزایش یافت و به حدود سه میلیون محتوا در روز رسید. اما به دنبال قطعی کامل اینترنت در تاریخ 18 دی، روند کاهشی شروع و تا 28 دی ادامه پیدا کرد. با باز شدن نسبی مسیرهای دسترسی، مجدداً انتشار محتوا افزایش یافت و به محدوده 2 تا 2.5 میلیون در روز رسید، لیکن این بهبودی پایدار نماند.
حوادث بعدی نیز الگوی مشابهی را دنبال کردند. در موج دوم قطعیها که از 9 اسفند آغاز شد، دوباره شاهد کاهش انتشار محتوا در ایکس بودیم که تا اواخر اسفند به حدود یک میلیون در روز کاهش یافت. در این زمان، اینترنت کاربران عادی و حتی VPNهای گرانقیمت با مشکل مواجه شدند. در حالی که پس از آتشبس شاهد افزایش نسبی فعالیت بودیم، اما روند کلی تا پایان اردیبهشت همچنان نزولی باقی ماند.
از اوایل خرداد، با شروع فرآیند بازگشایی اینترنت، نشانههایی از افزایش فعالیت نمایان شد. اینستاگرام و تلگرام نیز مسیر مشابهی را در زمان قطعی اینترنت دنبال کردند. لازم به ذکر است که تولید محتوا به زبان فارسی تنها به ایرانیان داخل کشور محدود نمیشود. حتی در زمان قطعی اینترنت، افرادی که سیمکارت سفید، اینترنت پرو و استارلینک داشتند و همچنین بسیاری از ایرانیهای مهاجر در سراسر دنیا به تولید محتوا ادامه میدادند.
بر اساس بررسیهای انجام شده، متوجه میشویم که هرچند اینترنت مجدداً متصل شده، اما دسترسی به آن همچنان دشوار است. رئیس کمیسیون اینترنت انجمن تجارت الکترونیک تهران در یک گفتوگو بیان کرد که عدم اتصال دیتاسنترها به اینترنت باعث ایجاد مشکلات شده است. او اظهار داشت: «این مسئله کسبوکارها را تحت فشار قرار داده و منطق روشنی ندارد.»
در سالهای اخیر و به ویژه در موج اول قطعیها، شاهد هجوم کاربران نسبت به کسبوکارهای آنلاین بودیم. تعداد کانالهای فعال کسبوکار در تلگرام از 129 هزار به 19 هزار کاهش یافت و در اینستاگرام نیز نزدیک به دو سوم صفحات فعال به دلیل بحران به وجود آمده خاموش شدند. به علاوه، فعالیت متقابل کاربران بر روی این پلتفرمها تحت تأثیر بازخوردهای افرادی قرار گرفت که از اعتراضات دیماه حمایت میکردند.
- نتایج نهایی تولید محتوا در پلتفرمها:
- تلگرام: از 129,871 به 19,471 کانال فعال
- اینستاگرام: از 375,884 به 129,857 صفحه کسبوکار
- روبیکا: از 119,255 به 131,528 صفحه
- بله: از 31,296 به 28,347 صفحه
مجموعه دادهها نشان میدهد که وقتی دسترسی عمومی به اینترنت کافی نیست، دسترسی طبقاتی و گرانقیمت به کسبوکارها به تنهایی کارساز نخواهد بود. به نظر میرسد علیرغم اعلام رسمی، حقیقت چیز دیگری است و دسترسی کاربران به اینترنت همچنان با مشکلات متعددی مواجه است.
