چین در صورت درگیری ایران و آمریکا به دنبال منبع دیگری برای ۲ میلیون بشکه نفت خواهد بود، بسته شدن تنگه هرمز صادرات نفت عربستان، عراق، امارات و قطر را مختل میکند.
افزایش تنشها بین ایران و آمریکا، تأثیری مستقیم بر قیمت نفت داشته و باعث شده تا معاملهگران نفتی نگران از احتمال اختلال در تولید نفت ایران و مسدود شدن تنگه هرمز باشند. این موضوع میتواند به شدت بر بازار جهانی نفت تأثیر بگذارد.
تأثیر تنشها بر بازار نفت
بلومبرگ گزارش داد که افزایش تنشها بین آمریکا و ایران قیمت نفت را به بالاترین سطح خود در شش ماه گذشته رسانده است. معاملهگران نفتی در حال رصد شرایطی هستند که ممکن است به اختلال در تولید نفت ایران منجر شود یا دولت ایران را مجبور به محدود کردن مسیر حمل و نقل حیاتی کند که چندین صادرکننده عمده انرژی از آن استفاده میکنند.
ایالات متحده به استقرار نیروی نظامی در منطقه ادامه میدهد و رئیسجمهور دونالد ترامپ از بررسی اقداماتی نظیر حمله محدود به ایران خبر داده تا دولت این کشور را تحت فشار قرار دهد که به توافقی برای محدود کردن برنامه هستهای خود برسد. هرگونه حمله یا اقدامی از سوی ایران برای مسدود کردن تنگه هرمز، که حدود یکچهارم نفت دریایی جهان از آن عبور میکند، میتواند عواقب جدی برای بازار جهانی نفت داشته باشد.
اهمیت صنعت نفت ایران
تأثیر ایران بر بازار نفت در سالهای اخیر به دلیل تحریمهای طولانیمدت و سرمایهگذاری محدود کاهش یافته است. بهطور کلی، این کشور حدود ۳٪ از عرضه جهانی نفت را تأمین میکند و روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه نفت تولید دارد. صنعت نفت ایران از اوایل قرن بیستم آغاز به کار کرده و در دههها بعد به یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت تبدیل شد. اما پس از انقلاب ۱۹۷۹، این صنعت با مشکلات جدی مواجه شد و هیچگاه به سطح اوج خود بازنگشت.
خریداران نفت ایران
با وجود تحریمهای بینالمللی، ایران تقریباً ۹۰٪ از صادرات نفت خود را به چین میفروشد. اگرچه دادههای رسمی گمرکی نشان میدهد که چین از اواسط ۲۰۲۲ نفت ایران را وارد نکرده، اما محمولهها از طریق شبکههای تجاری غیرشفاف و یک «ناوگان تاریک» از نفتکشهای عمدتاً قدیمی حمل میشوند. بر اساس دادههای شرکت تحلیلی و ردیابی کشتی کپلر، این جریانها در ژانویه به حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه در روز رسید که در مقایسه با ۸۹۸ هزار بشکه در روز در سال گذشته افزایش قابل توجهی را نشان میدهد.
تأثیر درگیری بر بازار جهانی نفت
در صورت وقوع درگیری جدید، تولید ایران — تا ۲ میلیون بشکه در روز — به پالایشگاههای چینی میرود و آنها در صورت وجود اختلال جدی در این تولید، ناچار به جستجوی منابع جایگزین خواهند شد. اما تهدید واقعی در این میان، تنگه هرمز است که ستون فقرات عرضه جهانی نفت را تشکیل میدهد و عربستان سعودی، عراق، امارات و قطر بخش زیادی از نفت خود را از آنجا صادر میکنند.
اهمیت تنگه هرمز
تنگه هرمز آبراه باریکی است که خلیج فارس را به دریای عرب متصل میکند. دولت ایران پیشتر اعلام کرده است که توانایی اعمال محاصره دریایی در دورههای تنش ژئوپلیتیکی را دارد، هرچند تاکنون مسدود کردن مؤثر این مسیر را به اجرا نگذاشته است. اگر تنگه هرمز مختل شود، صادرات نفت، گاز طبیعی مایع و پتروشیمی از عراق، کویت، عربستان سعودی و امارات در خطر خواهد بود.
- حدود ۱۶.۵ میلیون بشکه نفت در روز از این تنگه عبور میکند.
- عربستان سعودی بیشترین صادرات را از این مسیر دارد (حدود ۵ میلیون بشکه در روز).
- امارات متحده عربی میتواند ۱.۵ میلیون بشکه در روز خود را از طریق خط لولهای که به خلیج عمان ختم میشود، ارسال کند.
اهمیت نفت برای اقتصاد ایران
صادرات نفت همچنان جزء اصلی اقتصاد ایران محسوب میشود. علیرغم تلاشهای سالها برای کاهش وابستگی به نفت و گسترش صنایع دیگر، صنعت نفت در سال ۲۰۲۳ حدود ۲ واحد درصد به رشد اقتصادی ایران کمک کرده است. با وجود تحریمها که قیمت فروش نفت را تحت فشار قرار داده، در نوامبر، ایران نتوانسته بود صادرات نفت خود را با قیمتهای بینالمللی رقابتی نگه دارد و درآمد نفت آن تحت تأثیر قرار گرفته است.