قیمت نفت به بالاترین حد شش ماهه رسید؛ آینده نفت منطقه در سایه تنشها
تنشهای رو به افزایش بین ایالات متحده و ایران موجب شده است که قیمت نفت به بالاترین سطح خود در شش ماه اخیر برسد. معاملهگران نفت انتظار دارند هرگونه تشدید اوضاع میتواند تولید نفت در ایران را تحت تأثیر قرار دهد یا دولت این کشور را وادار به محدود کردن مسیرهای حیاتی حمل و نقل دریایی کند.
به گزارش بلومبرگ، ایالات متحده نیروهای گستردهای را در منطقه مستقر کرده و دونالد ترامپ اعلام کرده است که در حال بررسی حمله محدود به ایران است تا دولت این کشور را تحت فشار قرار دهد و به توافقی سریع برای محدود کردن برنامه هستهای خود وادارد. چنین حملهای (یا هرگونه اقدام ایران برای محدود کردن دسترسی به تنگه هرمز که حدود یک چهارم نفت دریایی جهان از آن عبور میکند) میتواند پیامدهای عظیمی برای بازارهای جهانی نفت داشته باشد.
اهمیت صنعت نفت ایران
تأثیر ایران در بازار نفت در سالهای اخیر به دلیل تحریمهای طولانیمدت و محدودیت سرمایهگذاری خارجی کاهش یافته است. این کشور در حال حاضر تقریباً ۳ درصد از عرضه جهانی نفت را تأمین میکند و روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه نفت تولید میکند. ایران صنعت نفت خود را از اوایل قرن بیستم توسعه داد و به یکی از اعضای مؤسس سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) تبدیل شد.
در اوج خود در میانه دهه ۱۹۷۰، ایران به یکی از تأمینکنندگان مهم نفت جهان تبدیل شد و بیش از ۱۰ درصد تولید نفت خام جهانی را در اختیار داشت. پس از پایان جنگ ایران و عراق در اواخر دهه ۱۹۸۰، جمهوری اسلامی صادرات نفت را افزایش داد اما این روند با خروج دولت ترامپ از توافق هستهای در سال ۲۰۱۸ و بازگرداندن تحریمها مختل شد. اکنون ایران چهارمین تولیدکننده بزرگ نفت در اوپک است.
مشتریان نفت ایران
در شرایط تحریمهای بینالمللی، ایران به شدت به چین وابسته است و حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خود را به این کشور میفروشد. علیرغم دادههای رسمی گمرکی که نشان میدهد چین از اواسط ۲۰۲۲ نفت ایران را وارد نکرده، محمولهها به وسیله شبکههای مبادلاتی غیرشفاف و ناوگان سایه منتقل میشوند. بهطور میانگین این صادرات به حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه در روز رسیده است.
سایر کشورهایی که نفت ایران را خریداری میکنند شامل سوریه هستند. واضع است که در صورت بروز اختلالات جدی، پالایشگاههای چین مجبور به جستجوی منابع جایگزین خواهند بود. این در حالی است که تهدید تنگه هرمز نیز میتواند پیامدهای بزرگی برای عرضه نفت جهانی داشته باشد.
نقش تنگه هرمز
تنگه هرمز به عنوان شاهرگ اصلی عرضه نفت جهان شناخته میشود و کشورهای عربستان سعودی، عراق، امارات و قطر برای صادرات بخش عمدهای از نفت خود به این مسیر متکی هستند. این گذرگاه باریک، خلیج فارس را به دریای عمان متصل میکند و ایران در گذشته اعلام کرده که در مواقع تنشهای ژئوپلیتیکی میتواند محاصره دریایی اعمال کند.
اختلال در تنگه هرمز احتمالاً جریان نفت به آسیا از خاورمیانه را مختل خواهد کرد. در ژوئن گذشته، با تشدید تنشها در یک درگیری ۱۲ روزه بین اسرائیل و ایران، نرخهای نفت حامل ۲ میلیون بشکه از خاورمیانه به چین به شدت افزایش یافت.
اهمیت نفت برای اقتصاد ایران
با وجود تلاشهای طولانیمدت برای کاهش وابستگی به نفت و تنوعبخشی به صنایع، صادرات نفت هنوز ستون اصلی اقتصاد ایران به شمار میآید. این صنعت در سال ۲۰۲۳ حدود ۲ واحد درصد به رشد تولید ناخالص داخلی ایران کمک کرده در حالی که رشد کل اقتصاد کشور به ۵ درصد رسید.
با وجود تحریمها، ایران در نوامبر حدود ۲.۷ میلیارد دلار درآمد کسب کرده است. با این حال، درآمد نفتی ایران ممکن است تحت فشار بیشتری از کمپین «فشار حداکثری» ترامپ قرار گیرد، که میتواند خریداران چینی را از خرید نفت منصرف کند و فشار مالی بر این درآمدها را افزایش دهد.