دلایل سکوت بانک اقتصاد نوین و وزارت نفت در برابر ابهامات ارزی
در پی اظهارات اخیر حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، درباره «خالیخوانی منابع ارزی حاصل از فروش نفت» در شبکه بانکی، بهویژه بانک اقتصاد نوین، سوالات و تردیدهای جدی در فضای اقتصادی کشور به وجود آمده است. این سکوت از سوی بانکها و وزارت نفت، ابهامات مرتبط با سرنوشت میلیاردها دلار ارز نفتی را تشدید کرده است.
صمصامی با اشاره به ثبت منابع ارزی بدون دسترسی عملیاتی و ابهام در نحوه گزارشدهی، نقش برخی بانکها، به خصوص بانک اقتصاد نوین، را در فرآیند ثبت و وصول ارزهای نفتی زیر سؤال برده است. اظهارات او بازتاب قابل توجهی در میان کارشناسان و رسانهها داشته و در این راستا، رسانهای برای تنویر افکار عمومی و بررسی جزئیات این ادعاها، با محمدرضا حسینزاده، مدیرعامل بانک اقتصاد نوین، مهدی گودرزی، معاون ارزی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، و بهزاد شمسی، مدیر امور مالی شرکت ملی نفت ایران تماس گرفته است. با این حال، علیرغم تماسهای مکرر، هیچیک از این مقامات حاضر به پاسخگویی نشدند که خود به عنوان یک نشانه معنادار در این پرونده تلقی شده است.
بر اساس برخی اطلاعات که نیاز به راستیآزمایی بیشتری دارد، در بازهای کوتاه، و همزمان با تعطیلات نظام بانکی چین، وصول منابع ارزی به ارزش نزدیک به نهصد میلیون دلار حاصل از فروش نفت، به نام بانک اقتصاد نوین ثبت شده است. پرسش اصلی این است که این منابع از چه مسیر عملیاتی وصول شدهاند و آیا در آن مقطع واقعاً قابلیت دسترسی و استفاده عملیاتی داشتهاند یا صرفاً در قالب ثبتهای دفتری «خالیخوانی» گزارش شدهاند.
افزون بر این، گفته میشود موجودی ارزی این بانک در برخی مقاطع از یکونیم میلیارد دلار نیز فراتر رفته، رقمی که مشخص نیست چه میزان آن منابع قطعی و قابل اتکا بوده و چه بخشی صرفاً بر مبنای «اعلام وصول» در صورتها منعکس شده است. ابهامها به همینجا محدود نمیشود. در شیوه گزارشدهی ارزی بانک اقتصاد نوین، تفکیک میان «وصول قطعی منابع» و «ثبت بر اساس اعلام وصول» چگونه اعمال شده و این تمایز با چه جزئیاتی به بانک مرکزی گزارش شده است؟ این سوالها در شرایطی مطرح میشوند که بنا بر اطلاعات موجود، حسابهای ارزی این بانک در برخی مقاطع با محدودیت یا حتی انسداد از سوی نهاد ناظر مواجه بودهاند؛ محدودیتهایی که دلایل اعمال، زمان تداوم و سازوکار رفع آنها تاکنون بهصورت شفاف تشریح نشده است.
از سوی دیگر، تمرکز بخش قابل توجهی از منابع ارزی حاصل از فروش نفت در بانک اقتصاد نوین، خود به یک محور بحثبرانگیز تبدیل شده است. سوالی که هنوز پاسخ آن داده نشده این است که این تمرکز بر چه مبنایی شکل گرفته و چه نسبتی با سازوکارهای رسمی تخصیص منابع ارزی در شبکه بانکی دارد؟ منتقدان همچنین درباره نحوه تعامل این بانک با بخش بینالملل صنعت نفت، بهویژه در دوره مسئولیت صادقی، پرسشهای جدی مطرح میکنند و خواستار شفافسازی درباره نقش این تعاملات در جریان ورودی ویژه منابع ارزی هستند.
در این میان، نام عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، نیز در تحلیلهای کارشناسی مطرح شده است. برخی شواهد حاکی از آن است که از زمان آغاز مسئولیت او، چارچوبها و ضوابط خاصی برای فعالیتهای ارزی بانک اقتصاد نوین اعمال شده؛ چارچوبهایی که به گفته کارشناسان، با رویههای حاکم بر سایر بانکهای عامل تفاوت داشته و همین امر بر دامنه ابهامها افزوده است. این سوالها در پی مصاحبه اخیر صمصامی و با هدف تنویر افکار عمومی، در چارچوب ضوابط حرفهای برای مدیرعامل بانک اقتصاد نوین ارسال شده است.
با این حال، تا لحظه انتشار این گزارش، هیچ پاسخی از سوی بانک اقتصاد نوین، بانک مرکزی یا شرکت ملی نفت ایران دریافت نشده است. رسانهای اعلام میکند که همچنان برای انجام گفتگوی رسمی یا انتشار پاسخ مکتوب نهادهای مسئول آمادگی دارد؛ چرا که تداوم این سکوت، نهتنها به شفافیت کمکی نمیکند بلکه بر دامنه تردیدها و حساسیت افکار عمومی نسبت به سرنوشت منابع ارزی کشور میافزاید.
