توزیع کالا با مدل «فرانچایز»؛ راهی به سوی شفافیت بیشتر

دولت سیاست‌های مختلفی را در ماه‌های اخیر برای توسعه عدالت اقتصادی پیگیری کرده که یکی از آخرین نمونه‌ها، «کالابرگ» است. به عقیده کارشناسان، اما تا زمانی که سیستم توزیع کالا، به ویژه در خصوص کالای اساسی، اصلاح نشود، موفقیت در این زمینه به دست نخواهد آمد.

لزوم اصلاح سیستم توزیع

سعیده نبی‌زاده در این باره نوشت: یکی از جراحی‌های بزرگ اقتصادی که در سال ۱۳۸۹ و در دولت دهم انجام شد، اصلاح سیستم توزیع به عنوان یکی از ارکان سیاست‌های دولت وقت بود. با گذشت نزدیک به یک و نیم دهه، به نظر می‌رسد موفقیت چشمگیری در این زمینه حاصل نشده است. کارشناسان بر این باورند که استفاده از اهرم «فرانچایز» به ویژه در حوزه فروشگاهی و کالاهای اساسی می‌توانست به اصلاح ساختاری سیستم توزیع کمک کند.

مدل فرانچایز در توزیع کالا

فرانچایز (Franchise) در توزیع کالا، مدلی از همکاری تجاری است که در آن یک شرکت صاحب برند به شخص یا شرکتی دیگر اجازه می‌دهد که کالاها یا خدمات او را تحت همان نام تجاری و چارچوب مشخص عرضه کند. در ایران، سیستم سنتی توزیع که در دو تا سه دهه گذشته تلاش شده بود تا از طریق راه‌اندازی هایپرمارکت‌ها به آن پرداخته شود، هنوز هم پابرجاست.

این مساله منجر به بروز نابسامانی‌های زیادی در حوزه توزیع، از جمله احتکار کالا و فروش خارج از سیستم می‌شود. در حالی که با گسترش فروشگاه‌های زنجیره‌ای و هایپرمارکت‌ها، تا حد زیادی این مشکلات حل شده است. فرانچایزها به عنوان سوپرمارکت‌های محلی و بقالی‌ها با ریسک کمتر در یک شبکه سیستماتیک فعالیت می‌کنند و با توسعه این مدل، نابسامانی‌های توزیع و فروش خارج از شبکه کنترل می‌شود.

نقش موثر فروشگاه‌های زنجیره‌ای

در سال‌های اخیر، زمانی که کشور با چالش‌های توزیع کالا مواجه شد، فروشگاه‌های زنجیره‌ای و سیستم‌های توزیع مبتنی بر فرانچایز نقش موثری در کنترل و تحقق عدالت در توزیع کالا و نظارت بر فروش با قیمت‌های مصوب داشته‌اند. برای مثال، شرکت فروشگاه‌های زنجیره‌ای افق کوروش، به عنوان شرکتی بورسی با ۸۱.۷ درصد سهام متعلق به شرکت مدیریت صنعت خرده‌فروشی کوروش، نشان‌دهنده این است که مدل «فرانچایز» می‌تواند در بهبود زنجیره توزیع کالا و افزایش دسترسی به کالاهای همسان و هم قیمت در کشور مؤثر باشد.

وضعیت مالی و سهامداری افق کوروش شفاف و قابل ردیابی است. ۱۰۰ درصد سهام این فروشگاه‌ها به بخش خصوصی و با مالکیت مردمی تعلق دارد. بررسی وضعیت مالکیت این فروشگاه‌ها نشان می‌دهد که ۵۷.۵ درصد از مالکیت آن‌ها بر مبنای روش فرانچایز و ۴۲.۴۸ درصد از آن شرکتی اجاره‌ای است.

ضرورت افزایش شفافیت

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که استفاده از مکانیزم «فرانچایز» در شبکه توزیع کالا در کشور برای افزایش شفافیت ضروری است. باید شرایط برای ورود شرکت‌های خصوصی مشابه به تجربه‌ای که گروه صنعتی گلرنگ ایجاد کرده، فراهم شود. استفاده از یک برند و سیستم آزمایش‌شده، شانس شکست را کاهش داده و در آموزش نقش مهمی ایفا می‌کند. تامین مواد اولیه، تجهیزات و نرم‌افزارهای مدیریتی و از همه مهم‌تر، تبادل تجربه با دیگر فرانچایزها، از مزایای مدل «فرانچایز» هستند که می‌توانند آینده شبکه توزیع را دگرگون کنند.