تنوع سبد سوخت، راهحلی برای جبران ناترازی بنزین بدون گرانی
ناترازی بنزین در سال ۱۴۰۵ به چالشی مهم برای اقتصاد ایران تبدیل شده است. با وجود اینکه تولید بنزین در پالایشگاههای داخلی به حداکثر ظرفیت خود رسیده است، رشد مصرف به دلیل کیفیت پایین خودروها از میزان تولید پیشی گرفته و این موضوع نیاز به اقدامات فوری و مؤثر دارد.
چالشها و راهکارها
سیاستهای قیمتی سالهای گذشته نشان دادهاند که به تنهایی نمیتوانند مصرف را کنترل کنند و غالباً به تورم در بخشهای دیگر منجر میشوند. در شرایط کنونی، تمرکز باید بر روی بهرهوری انرژی و اصلاح ساختار مصرف در بخش خودرو باشد. میانگین مصرف سوخت در خودروهای داخلی حدود ده لیتر در هر صد کیلومتر است، در حالی که استانداردهای جهانی به زیر پنج لیتر رسیده است. نزدیک شدن مصرف خودروهای داخلی به سطح جهانی میتواند به کاهش خودکار مصرف بنزین کشور کمک کند.
دولت باید با استفاده از مکانیزمهای تشویقی، خودروسازان را وادار به تولید موتورهای کممصرف و توربوشارژ کند. همچنین، واردات خودروهای اقتصادی با مصرف سوخت پایین و تعرفه صفر درصد میتواند فشار بر منابع بنزین را کاهش دهد. تسریع در خروج خودروهای فرسوده از چرخه حمل و نقل و اعطای وامهای کمبهره برای جایگزینی خودروهای قدیمی از دیگر اقداماتی است که میتواند به بهبود شرایط کمک کند.
چالشهای محیط زیستی و ساختاری
کاهش آلودگی هوا در کلانشهرها از مزایای نوسازی ناوگان است. همچنین، باید از ظرفیتهای قانونی برای الزام صنایع به کاهش آلایندگی و مصرف سوخت بهره برد. تقویت تحقیق و توسعه در صنعت خودروسازی به منظور بومیسازی موتورهای هیبریدی نیز یک ضرورت ملی است. اختصاص هزینه واردات بنزین به تسهیلات برای خریداران خودروهای کممصرف میتواند به نفع دولت و ملت باشد.
توسعه حمل و نقل عمومی و هوشمندسازی
توسعه زیرساختهای حمل و نقل عمومی و هوشمندسازی سامانه تخصیص سوخت میتواند موثرترین ابزار غیرقیمتی برای مدیریت تقاضای سفر باشد. در کلانشهرهایی مانند تهران، ظرفیت حمل و نقل عمومی هنوز به نیاز واقعی نزدیک نیست. تجهیز ناوگان اتوبوسرانی به اتوبوسهای برقی و گازسوز میتواند سهم بنزین در جابجاییهای شهری را کاهش دهد. دولت باید بودجههای عمرانی را به سمت تکمیل خطوط مترو هدایت کند.
ایجاد مسیرهای ویژه دوچرخهسواری و ترویج فرهنگ پیادهروی در سفرهای کوتاه شهری دیگر راهکارهای مؤثر هستند. هوشمندسازی سامانه سوخت به معنای پایش دقیق مسیر حرکت خودروهای عمومی است و تخصیص بنزین باید بر اساس عملکرد واقعی خودروها انجام شود.
تنوع سبد سوخت و استفاده از منابع داخلی
ایران دارای شبکه گسترده توزیع گاز در سراسر کشور است که یک مزیت استراتژیک محسوب میشود. ایجاد تسهیلات برای جایگزینی سوختهای پاک با اولویت بر گاز طبیعی و الپیجی میتواند راهکار سریعی برای کاهش وابستگی به بنزین باشد. هزینههای تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانهسوز باید توسط دولت تامین شود و باید برای خودروهای شخصی نیز سوبسیدهای ویژهای در نظر گرفته شود.
استفاده از تجارب کشورهای موفق در حوزه الپیجی و راهاندازی جایگاههای اتوگاز میتواند بار مصرف بنزین را کاهش دهد. قیمتگذاری سوختهای جایگزین باید به گونهای باشد که تمایل به استفاده از بنزین را کاهش دهد. ایجاد رقابت میان سوختهای مختلف برای افزایش کیفیت خدمات در جایگاهها نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
با مدیریت هوشمند و استفاده از تکنولوژی، میتوان از بحران ناترازی انرژی در ایران عبور کرد. اجرای این سیاستها نیازمند همکاری جدی و هماهنگی میان قوای سهگانه است. تکیه بر توان متخصصان داخلی برای بومیسازی تجهیزات سوخترسانی، مسیر توسعه را هموار خواهد کرد و ایران میتواند به الگویی در منطقه برای حمل و نقل پاک و ارزان تبدیل شود.